PERU — Güney Amerika'nın And Dağları'nda yapılan arkeolojik araştırmalar, insanların binlerce yıl önce psikoaktif bitkileri dini törenlerde ve toplumsal ritüellerde kullandığına dair giderek güçlenen kanıtlar sunuyor.
Bu araştırmaların en dikkat çekici noktalarından biri, yaklaşık 3.000 yıllık Chavín de Huántar tapınak kompleksi. Burada bulunan kemik tüpler üzerinde yapılan analizlerde, güçlü psikoaktif etkileri bulunan DMT, bufotenin ve 5-MeO-DMT ile ilişkilendirilen izlere rastlandı. Bulgular, dönemin rahiplerinin bazı ritüellerde psikoaktif maddeler kullanmış olabileceğini gösteriyor.
RİTÜELLERDE SES, IŞIK VE PSİKOAKTİF MADDELER
Chavín tapınağındaki yeraltı galerileri, dar koridorları ve özel mimarisiyle dikkat çekiyor. Arkeologlar, deniz kabuğundan yapılmış trompetlerin güçlü yankılar oluşturması, su kanallarının sesi yükseltmesi ve karanlık galerilerde gerçekleştirilen törenlerin, katılımcılar üzerinde güçlü bir psikolojik etki oluşturmak amacıyla tasarlanmış olabileceğini düşünüyor.
Araştırmacı John Rick'e göre bu törenler yalnızca dini deneyimler yaratmakla kalmamış, aynı zamanda rahiplerin ve dini elitlerin toplum üzerindeki otoritesini güçlendirmiş olabilir.
PSİKOAKTİF MADDELER ANDLAR BOYUNCA YAYILDI
Chavín kültüründen sonra benzer uygulamaların Tiwanaku ve Wari gibi büyük And toplumlarında da görüldüğü düşünülüyor.
Bolivya'daki arkeolojik alanlarda bulunan enfiye tabletleri, tüpler ve diğer araçlar, özellikle vilca adı verilen psikoaktif bitkinin kullanımına işaret ediyor. 2018'de Cueva del Chileno'da bulunan yaklaşık 1.000 yıllık bir deri bohçada ise DMT, bufotenin ve kokain dahil beş farklı psikoaktif bileşiğin izleri tespit edildi.
Bu bulgular aynı zamanda Amazon bölgesindeki bazı bitkilerin And Dağları'na uzun mesafeli ticaret ağları aracılığıyla taşındığını gösteriyor olabilir.
SADECE DİNİ DEĞİL, SOSYAL BİR ARAÇ DA OLABİLİR
Araştırmacılar, psikoaktif maddelerin yalnızca dini törenlerde değil, ziyafetler ve sosyal buluşmalarda da kullanılmış olabileceğini belirtiyor. Wari toplumunda vilca tohumlarının fermente içeceklere eklenmiş olabileceğine dair arkeolojik ipuçları bulunuyor.
Ancak uzmanlar bu konuda temkinli. Elde edilen kimyasal izler, maddelerin gerçekten nasıl kullanıldığını veya insanların bu deneyimleri nasıl yorumladığını tek başına kesin olarak göstermiyor.
MODERN BİLİM ANTİK GEÇMİŞİ AYDINLATIYOR
Günümüzde geliştirilen gelişmiş kütle spektrometrisi ve kimyasal analiz yöntemleri, binlerce yıl önce kullanılan maddelerin eserler üzerindeki mikroskobik kalıntılarını tespit etmeyi mümkün kılıyor.
Araştırmacılar, gelecekte yapılacak çalışmaların antik toplumların ticaret yolları, dini inançları, sosyal yapıları ve siyasi güç ilişkileri hakkında daha fazla bilgi sağlayabileceğini düşünüyor.
Sonuç olarak, And Dağları'ndaki arkeolojik bulgular psikoaktif maddelerin antik Güney Amerika toplumlarında yalnızca bilinç değiştirici maddeler olmadığını; din, ritüel, ticaret ve toplumsal güç ilişkilerinin bir parçası olarak kullanılmış olabileceğini ortaya koyuyor. Ancak bu ilişkinin kapsamını ve gerçek amacını anlamak için yeni arkeolojik ve kimyasal kanıtlara ihtiyaç var.