Anahtarları nereye koyduğunu unutmak, bir odaya neden girdiğini hatırlayamamak veya kısa süreli hafızada değişiklik yaşamak… Hamilelik sırasında sık anlatılan bu deneyimin arkasındaki olası beyin devrelerinden biri ilk kez ayrıntılı biçimde gösterildi.

“Pregnancy brain”, “momnesia” veya Türkçede bazen “hamilelik unutkanlığı” olarak adlandırılan durum uzun süredir biliniyor.

Hamilelik sırasında bazı kişiler özellikle kısa süreli hafıza, dikkat ve odaklanmada değişiklik yaşadıklarını bildiriyor.

Ancak bu deneyimin arkasında tam olarak ne olduğu konusunda bilimsel tablo net değildi.

Yeni araştırma olası mekanizmalardan birini ortaya koymuş olabilir.

Araştırmacılar farelerde hamilelik sırasında görülen yüksek östrojen seviyelerini taklit etti.

Hayvanlarda kısa süreli hafıza performansının düştüğü görüldü.

Beyin incelendiğinde değişimin belirli bir sinir bağlantısıyla ilişkili olduğu bulundu.

Beynin lateral hipotalamusundaki GABA üreten nöronların aşırı etkinleşmesi, hafıza açısından kritik bölgelerden biri olan hipokampusun CA3 bölgesindeki sinirsel aktiviteyi baskılıyordu.

Araştırmacılar bu bağlantıyı deneysel olarak devre dışı bıraktığında farelerin hafıza performansı düzeldi.

Bu sonuç, yüksek hormon seviyelerinin doğrudan bütün beynin performansını düşürmesinden ziyade belirli bir hafıza devresini etkiliyor olabileceğini düşündürüyor.

İnsanlarda da aynı şey oluyor mu?

Araştırmacılar farklı hamilelik dönemlerindeki 70 kadın üzerinde de inceleme yaptı.

Östrojen düzeyleriyle bazı hafıza ölçümleri arasında ilişki görüldü.

Ancak önemli bir bilimsel ayrım var:

Farelerde sinir devresi üzerinde doğrudan deney yapılabildi. İnsanlarda ise aynı devrenin aynı mekanizmayla çalıştığı doğrudan gösterilmiş değil.

Bu nedenle çalışma, “hamilelik unutkanlığının nedeni kesin olarak bulundu” anlamına gelmiyor.

Daha doğru ifade şu:

Hamilelik sırasında görülen bazı geçici hafıza değişikliklerini açıklayabilecek güçlü bir biyolojik mekanizma ortaya çıkarıldı.

Araştırmacıların verileri ayrıca bunun genel bir zihinsel kapasite kaybı anlamına gelmediğini gösteriyor.

Belirli kısa süreli hafıza işlevlerinin geçici olarak etkilenmesi söz konusu olabilir.

Bu ayrım özellikle önemli.

Çünkü “hamilelik beyni” ifadesi bazen kadınların zihinsel yeteneklerine ilişkin yanlış ve küçümseyici genellemeler için de kullanılabiliyor.

Bilimsel bulgular böyle bir yorum desteklemiyor.

Asıl hikâye, insan beyninin gebelik sırasında meydana gelen dev hormonal değişimlere ne kadar hassas ve dinamik biçimde uyum sağladığı.