Tarih dosyası
Neandertal DNA’sı insanlık tarihini nasıl değiştirdi?
Antik kemiklerden okunan DNA, insan topluluklarının yalnız ayrılmadığını, yeniden karşılaşıp ortak çocuklar da dünyaya getirdiğini gösterdi.
Dosyayı okuTarih
İnsanlık tarihi, Türk tarihi, ekonomi tarihi, kültür tarihi ve sanat tarihi: kaynaklı dosyalar, açıklamalı görseller ve önemli kırılma noktaları.
Tarih Zaman Tüneli ↗ · Beş rotada dönemler arasında gez, merak ettiğin dosyaya geç.
İlk insanlar · Göçler · Günümüz
Bölümü açİnsanlık Tarihi
Tarih dosyası
Göbeklitepe yalnızca bir tapınak mıydı? Taşların anlattığı gündelik hayat
Anıtsal yapılar kadar öğütme taşları ve konut izleri de önemli. Göbeklitepe, ritüel ile gündelik hayatı birbirinden koparmadan okumayı gerektiriyor.
Dosyayı oku
İnsanlık Tarihi · Bölüm 1
İnsanlık Tarihi 1: İlk insanlardan Lucy’ye, soyumuz nasıl başladı?
İlk insan tek bir kişi miydi? Afrika’daki erken akrabalarımızdan Homo habilis’e uzanarak insanlık tarihinin ilk bölümünü açıyoruz.
Dosyayı okuAdın izleri · Anadolu · Cumhuriyet · Türkî dünyalar
Bölümü açTürk Tarihi
Tarih dosyası
Orhun yazıtları nasıl çözüldü? Bir alfabenin yeniden okunması
Taşlar üzerindeki şekilleri başka alfabelere benzetmek yetmedi. Yazının düzeni, tekrar eden sözcükler ve karşılaştırmalı dil çalışmaları çözümün yolunu açtı.
Dosyayı oku
Tarih dosyası
Ankara neden başkent oldu? 13 Ekim 1923’ün arkasındaki süreç
Ankara’nın başkentliği Cumhuriyet’in ilanından 16 gün önce kararlaştırıldı. Karar, Millî Mücadele’de oluşan yönetim merkezini kalıcılaştırıyordu.
Dosyayı oku
Türk Tarihi / Araştırma Dosyası
Ekranlar, göç yolları ve kırılgan kentler
Yeni yüzyılın toplumsal tarihi; çevrimiçi hayatı, devletin değişen yapısını, zorunlu göçü ve afetlerin görünür kıldığı eşitsizlikleri birlikte izler.
Dosyayı oku
Türk Tarihi / Araştırma Dosyası
İpek yollarında bir sayfa: Uygurların çok dilli dünyası
Uygur tarihi tek bir başkentten ibaret değildir. Saraylar, manastırlar, tüccarlar, çevirmenler ve parçalanmış el yazmaları geniş bir kültür coğrafyası açar.
Dosyayı oku
Türk Tarihi / Araştırma Dosyası
Bir dil ailesi, çoğul bir dünya
Türkiye tarihi ile Türk dilleri konuşan toplumların tarihleri birbirine bağlanır; fakat aynı devlet, tek dil veya değişmez bir kimlik oluşturmaz.
Dosyayı oku
Türk Tarihi / Araştırma Dosyası
Bir ad ne zaman görünür? Türk kelimesinin izinde
542 olay kaydı, 552 siyasal kuruluşu ve VIII. yüzyıl Türkçe yazıtları aynı şey değildir. Bir adın belgelerde görünüşünü, bir dilin ve toplulukların oluşumundan ayırıyoruz.
Dosyayı oku
Türk Tarihi / Araştırma Dosyası
Anadolu bir anda değişmedi: Selçuklu yüzyılları
Malazgirt önemli bir dönüm noktasıydı. Anadolu’nun dönüşümünü anlamak için göçleri, yerel ittifakları, kentleri, kadın banileri ve ticaret yollarını da izliyoruz.
Dosyayı oku
Türk Tarihi / Araştırma Dosyası
Ferman, valiz ve yeni yurttaşlık
Tanzimat reformları ile göç dalgaları aynı yüzyılı biçimlendirdi; okul, nüfus kaydı ve vatandaşlık kavramı günlük hayata yerleşti.
Dosyayı oku
Türk Tarihi / Araştırma Dosyası
Bir uç beyliğinden devlete: Osmanlıların kuruluşu
Osmanlı kuruluşunu yalnız bir yıl, bir rüya veya tek bir topluluğun kaderi açıklamaz. Sınır hayatının ittifaklarını, belgelerin sessizliklerini ve kentlerin dönüşümünü araştırıyoruz.
Dosyayı oku
Türk Tarihi / Araştırma Dosyası
İmparatorluk kimin emeğiyle yaşadı?
İstanbul’un fethiyle genişleyen imparatorluğa aşağıdan bakıyoruz: timar gelirleri, şehir atölyeleri, mahkemedeki kadınlar ve farklı toplulukların gündelik ilişkileri.
Dosyayı oku
Türk Tarihi / Araştırma Dosyası
İmparatorluk yeniden örülürken
Savaşların ötesinde vergi sözleşmeleri, taşra ağları, liman ticareti ve kadınların mahkemeye taşıdığı talepler; Osmanlı dünyasını dönüşüm üzerinden okumak.
Dosyayı oku
Türk Tarihi / Araştırma Dosyası
Tek bir miras yok: Moğol sonrasında Türkî dünyalar
Cengizli meşruiyeti, Türkçe konuşan topluluklar ve Farsça kültür çevreleri aynı siyasal dünyanın parçalarıydı. Timur ve Herat’ın sanat hayatı bu kesişmeleri görünür kılar.
Dosyayı oku
Türk Tarihi / Araştırma Dosyası
Kent büyür, hayat yeniden kurulur
Darbe sonrasının siyasal çerçevesi, ihracat merkezli dönüşüm, finansal krizler ve kentte değişen emek; aynı dönemin birbirine bağlı yüzleri.
Dosyayı okuTürk Tarihi / Araştırma Dosyası
Bir gecede olmadı: İslâmlaşma ve Karahanlılar
Savaş kadar ticaret, saray tercihi, dinî eğitim ve gündelik ilişkiler de etkiliydi. Kutadgu Bilig ile Dîvânü lugāti’t-Türk, değişimin farklı yüzlerini gösterir.
Dosyayı okuTürk Tarihi / Araştırma Dosyası
Bir dünyanın sonu, yeni bir devletin doğuşu
Meşrutiyetin umutlarından savaşlara, kitlesel yerinden edilmeden Ankara Meclisine; kuruluş anlatısını insan hayatlarının içinden okumak.
Dosyayı okuTürk Tarihi / Araştırma Dosyası
Bozkırı yönetmek: Göktürk kağanlıkları
Kağanlığın gücü yalnız süvaride değildi. Otlak, haraç, elçilik, aile ittifakları ve çok dilli yazıcılık aynı yönetim düzeninin parçalarıydı.
Dosyayı oku
Türk Tarihi / Araştırma Dosyası
Yurttaşı, okulu ve fabrikayı kurmak
Sınıftaki alfabe, sandıktaki kadın, fabrikadaki işçi: Cumhuriyet’in ilk yıllarında hukuk ile hayat arasındaki mesafe.
Dosyayı oku
Türk Tarihi / Araştırma Dosyası
Sandık, fabrika ve göç treni
1950’de iktidar sandıkta değişti; sonraki otuz yılda kentleşme, işçilik, Avrupa’ya göç ve askerî müdahaleler toplumsal hayatı dönüştürdü.
Dosyayı okuTarih dosyası / inceleme ve yorum
Türk Tarihi: Orhun’dan Cumhuriyet’e Devlet, Dil ve Bağımsızlık
Türk tarihinin ana çizgilerini Orhun Yazıtları, Anadolu’nun yurt oluşu, Osmanlı mirası ve Cumhuriyet üzerinden okuyoruz. Tarihsel verilerle Türkçü yorumun sınırlarını görünür tutan bir başlangıç dosyası.
Dosyayı okuİlk ekonomiler · İmparatorluklar · Küresel ağlar
Bölümü açEkonomi Tarihi
Tarih dosyası
Sıradan bir metal kutu dünya ticaretini nasıl değiştirdi?
Konteynerin gücü yalnız yükü içine alması değildi. Aynı birimin gemi, tren ve kamyon arasında taşınabilmesi, limanların ve ticaret ağlarının işleyişini değiştirdi.
Dosyayı okuTarih dosyası
Trenler saati nasıl değiştirdi? Standart zamanın ekonomi tarihi
Her şehrin kendi güneş saatini kullandığı dünyada ortak bir tren tarifesi hazırlamak zordu. Demiryolu ve telgraf ağları, saati ekonomik altyapıya dönüştürdü.
Dosyayı okuEkonomi Tarihi / Araştırma Dosyası
Yeni düzenin mimarları
Bretton Woods, savaş sonrası istikrarı kurallarla yeniden kurma girişimiydi. Dolar merkezli düzen hem işbirliği hem güç asimetrileri taşıyordu.
Dosyayı okuEkonomi Tarihi / Araştırma Dosyası
Pazarın ve imparatorluğun kuralları
Vergi, mahkeme, şirket ve kredi aynı ekonomik dünyanın farklı yüzleriydi. İmparatorluklar ticarete yalnız sınır çizmedi; onun koşullarını da biçimlendirdi.
Dosyayı okuEkonomi Tarihi / Araştırma Dosyası
Paylaşmak ve biriktirmek
Ekonominin başlangıcı bir alışveriş sahnesinden ibaret değil. Depolamak, birlikte çalışmak ve paylaşımın kurallarını kurmak da bu hikâyenin merkezinde.
Dosyayı okuEkonomi Tarihi / Araştırma Dosyası
Para bir nesneden fazlası
Anadolu’da darp edilen erken sikkeler önemli bir yenilikti. Ancak hesap, borç ve ağırlıkla kullanılan metaller onlardan çok daha eskiydi.
Dosyayı okuEkonomi Tarihi / Araştırma Dosyası
Krizin siyaseti
Savaşın parçaladığı düzeni onarma çabası, altın standardının sınırları ve bankacılık krizleriyle karşılaştı. 1929, tek günlük bir borsa öyküsünden çok daha fazlasıydı.
Dosyayı oku
Ekonomi Tarihi / Araştırma Dosyası
Hesabın doğuşu
Tahılın miktarını ve bir borcun vadesini kaydetmek, yalnız teknik bir yenilik değildi. Ekonomik yükümlülükler kalıcı, taşınabilir ve denetlenebilir hale geldi.
Dosyayı okuEkonomi Tarihi / Araştırma Dosyası
Gümüşün gezegeni
Amerikan madenleriyle Asya talebi arasındaki bağlantı, dünya ticaretini yeniden ölçeklendirdi. Bu ağların hesabında zorla çalıştırılan insanların hayatları da vardı.
Dosyayı oku
Ekonomi Tarihi / Araştırma Dosyası
Fabrikanın hesabı
Enerji ve makineler, ücretler, beceriler, kurumlar ve sömürge bağlarıyla birlikte anlam kazandı. Fabrika hem üretimin hem çalışma hayatının düzenini değiştirdi.
Dosyayı okuEkonomi Tarihi / Araştırma Dosyası
Dünya tek fiyat mı?
Ucuzlayan taşıma, göç ve sermaye hareketleri ekonomileri birbirine yaklaştırdı. Ortaya çıkan sonuç, ortak bir kazanç oranı değildi.
Dosyayı okuEkonomi Tarihi / Araştırma Dosyası
Denizler arasında
Tüccar toplulukları, mektuplar, mevsimlik seferler ve çoğul hukuk düzenleri; Afrika ile Asya’yı uzun süre birbirine bağladı.
Dosyayı okuEkonomi Tarihi / Araştırma Dosyası
Borcun yeni haritası
Sınır ötesi bankacılık büyürken kredi de risk de daha uzaklara taşındı. Üretim ağları genişledi; finansmanın para birimi ve vadesi yeni kırılganlıklar yarattı.
Dosyayı okuEkonomi Tarihi / Araştırma Dosyası
Ağların içindeki dünya
Üretim ve finans ağları, verimlilik kadar kırılganlık da taşıyor. Güvenlik, iklim ve bölüşüm soruları, küresel ekonominin hangi kurallarla işleyeceği tartışmasını yeniden açıyor.
Dosyayı okuİktisat tarihi · İnceleme ve yorum
Arjantin 2023 Krizi: Peso, Bütçe ve Toplum Arasında İstikrarın Bedeli
Arjantin’in yüzde 211,4 yıllık enflasyona ulaşan 2023 krizini; kuraklık, döviz kıtlığı, bütçe finansmanı, kur rejimi ve sert istikrar programının ekonomik ve sosyal sonuçlarıyla inceliyoruz.
Dosyayı okuİktisat tarihi · İnceleme ve yorum
2021 Türkiye Kur Krizi: Faiz, Beklentiler ve Alım Gücünün Aşınması
2021 sonundaki kur şoku, yüksek enflasyonun ve zayıflayan politika güveninin içinde gelişti. Faiz indirimleri, kur korumalı mevduat, ithal maliyetler ve izleyen dezenflasyon arayışını inceliyoruz.
Dosyayı okuİktisat tarihi · İnceleme ve yorum
2008 Küresel Finans Krizi: Konut Balonu Nasıl Dünya Çapında Kredi Felcine Dönüştü?
Konut kredileri, menkul kıymetleştirme, yüksek kaldıraç ve kısa vadeli fonlama bir araya gelince yerel zarar küresel paniğe dönüştü. Kurtarma ile toplumsal toparlanma arasındaki farkı izliyoruz.
Dosyayı okuİktisat tarihi · İnceleme ve yorum
2001 Türkiye Krizi: Kur Çıpası, Banka Bilançoları ve Pahalı Bir Yeniden Başlangıç
2001 krizi bir siyasi tartışmanın ötesinde, kamu finansmanı, kısa vadeli fonlama ve kırılgan bankacılık yapısının kriziydi. Dalgalı kura geçişin nedenlerini ve toparlanmanın bedelini inceliyoruz.
Dosyayı okuİktisat tarihi · İnceleme ve yorum
1929 Büyük Buhranı: Borsa Çöküşü Nasıl Bir Toplumun Çöküşüne Dönüştü?
Büyük Buhran yalnızca bir borsa kazası değildi. Banka panikleri, borç deflasyonu, altın standardı ve politika hataları daralmayı yıllarca süren bir toplumsal felakete dönüştürdü.
Dosyayı okuTarih dosyası / inceleme ve yorum
Sanayi Devrimi: Buhar Makinesi Ekonomi Tarihini Nasıl Değiştirdi?
Sanayi Devrimi’ni tek bir icadın hikâyesiyle açıklayabilir miyiz? Buhar gücü, fabrika, bilgi üretimi ve ekonomik kırılganlık üzerinden modern ekonominin oluşumuna bakıyoruz.
Dosyayı okuDil · Kitap · Gündelik hayat
Bölümü açKültür Tarihi
Tarih dosyası
Takvimde neden artık yıl var? 29 Şubat’ın uzun hikâyesi
Dünya’nın mevsim döngüsü tam sayıda güne sığmıyor. Artık günler, gökyüzünün ritmiyle insanların ortak takvimini yaklaştıran tarihsel bir çözüm.
Dosyayı oku
Tarih dosyası
Kahve nasıl bir sohbet kültürüne dönüştü? Cezveden kahvehaneye
Türk kahvesi yalnız bir çekirdek türünü değil, hazırlama ve paylaşma biçimini anlatır. Fincanın hikâyesinde ticaret, misafirlik ve kültürel alışveriş birlikte yer alır.
Dosyayı oku
Tarih dosyası / inceleme ve yorum
Matbaanın Tarihi: Gutenberg’den Müteferrika’ya Bilginin Yolculuğu
Matbaa bir anda bütün dünyayı değiştirmedi. El yazması, baskı tekniği ve okur kitlesi arasındaki ilişki; Gutenberg ve Osmanlı matbaacılığı üzerinden kültür tarihinin önemli bir kırılmasını anlatıyor.
Dosyayı okuMimari · Resim · Zanaat
Bölümü açSanat Tarihi
Tarih dosyası
Ressamların mavisi neden bu kadar pahalıydı? Ultramarinin yolculuğu
Bir resimdeki mavi yalnız estetik tercih olmayabilir. Lapis lazuliden elde edilen ultramarin; uzak ticaret yollarını, sipariş verenin bütçesini ve ressamın malzeme bilgisini aynı yüzeyde buluşturur.
Dosyayı oku
Tarih dosyası
Fotoğraf resmi bitirdi mi? İzlenimciliği tek bir icatla açıklamak neden zor?
Fotoğraf ile resim on dokuzuncu yüzyılda aynı görsel dünyayı paylaştı. İzlenimciliği anlamak için kameranın yanında yeni boyalara, sergilere ve modern kent hayatına da bakmak gerekiyor.
Dosyayı oku
Tarih dosyası / inceleme ve yorum
Sanat Tarihinde Kırılma: Rönesans ve Osmanlı Dünyasına Birlikte Bakmak
Rönesans’ta antik miras, oran ve perspektif; Osmanlı dünyasında mimari ve zanaat. Sanat tarihini tek bir ilerleme çizgisine indirmeden, eserler ve üretim çevreleri üzerinden okuyoruz.
Dosyayı okuHer dosyada kaynakça ve görsel künyesi bulunur. Metinler Asosyalizm’in yapay zekâ destekli yayın süreciyle hazırlanır.